Coeliakie

Wat is Coeliakie? Coeliakie is een aandoening van de dunne darm, die wordt veroorzaakt door een intolerantie (= het niet kunnen verdragen) voor gluten. Gluten is een eiwit dat voorkomt in tarwe, rogge, haver, gerst en spelt. Op het moment dat de dunne darm in contact komt met gluten raakt de binnenkant van de darm beschadigd. Dit heeft verregaande consequenties, omdat de dunne darm een belangrijke rol speelt bij de spijsvertering. Het is immers zo, dat in de dunne darm voedingsstoffen uit het voedsel worden opgenomen en aan het bloed afgegeven, waarna ze door het hele lichaam worden verspreid. Om deze opname zo goed mogelijk te laten verlopen, is de binnenkant van de dunne darm bedekt met zogenaamde darmvlokken (ook wel villi genoemd) die samen een enorm groot oppervlak vormen. Bij mensen met coeliakie kunnen de darmvlokken geen gluten verdragen. Komen ze ermee in aanraking, dan gaan de darmvlokken kapot. Op den duur is de darmwand zo beschadigd, dat er nauwelijks of zelfs helemaal geen darmvlokken meer zijn. Omdat het oppervlak dan veel te klein is geworden, is de darm niet of nauwelijks nog in staat om voedingsstoffen op te nemen, met als gevolg gewichtsverlies en vitaminen- en mineralentekort.

Wat zijn de klachten? Coeliakie ontstaat vaak al op jonge leeftijd na het introduceren van gluten in de voeding. In Nederland gebeurt dat meestal in de vorm van pap of brood op de leeftijd van 7-8 maanden. De kinderen krijgen dan veelal klachten als een opgezette buik, weinig eetlust, overgeven, diarree, achterblijven in groei, ondergewicht, dunne armen en benen en veel huilen. Ook produceren ze vaak veel stinkende, vettige en schuimende ontlasting.

Bij volwassenen zijn de klachten wat algemener: diarree, soms obstipatie, gewichtsverlies, bloedarmoede, vermoeidheid, humeurigheid en een algeheel gevoel van ziek zijn. Lang niet iedereen heeft evenveel klachten en er zijn mensen met coeliakie die nauwelijks of geen klachten hebben.

Wat is de oorzaak? De precieze oorzaak van coeliakie is nog niet bekend. Wel is duidelijk dat erfelijkheid een rol speelt. Als een van de ouders coeliakie heeft, hebben de kinderen een verhoogde kans van 5% tot 10% op coeliakie. Er zijn echter ook kinderen en volwassenen met coeliakie, die geen naaste familieleden hebben met de ziekte.

Wat kan de (huis)arts doen?

-Onderzoek
Om de diagnose coeliakie te stellen zal de arts eerst uw bloed en soms ook uw urine laten onderzoeken. Als er coeliakie-antistoffen in het bloed worden gevonden, is het waarschijnlijk dat u de aandoening hebt. Zekerheid hierover krijgt de arts pas door het wegnemen van een stukje weefsel van de darmwand. Dit noemen we een biopsie. Het wegnemen gebeurt met een dunne, flexibele glasvezelbuis, een zogenaamde endoscoop, die via uw mond, slokdarm en maag in de dunne darm wordt gebracht. Aan de onderkant van de buis zit een lampje zodat de arts de binnenkant van uw darm goed kan bekijken. Voor het wegnemen van een klein stukje weefsel (biopt) schuift de arts voorzichtig kleine instrumentjes door de buis naar beneden, haalt een stukje weg en brengt het weer naar boven. Dit stukje weefsel wordt microscopisch onderzocht. Hierna kan de diagnose coeliakie met zekerheid worden gesteld.
Meer informatie over dit onderzoek vindt u in de brochure Gastroscopie, aan te vragen bij de Maag Lever Darm Stichting.

-Dieet
De enige manier om coeliakie te behandelen, is het levenslang volgen van een glutenvrij dieet. Als u dit consequent doet, zult u zich na enkele weken tot maanden een stuk beter voelen, omdat de klachten langzaamaan verdwijnen. Uw dunne darm zal binnen een half jaar tot een jaar weer helemaal hersteld zijn. Bent u verzwakt en hebt u door de klachten bloedarmoede gekregen, dan is het verstandig om enige tijd extra vitaminen en mineralen, vooral ijzer, te gebruiken.
Waarschijnlijk zal uw huisarts u doorsturen naar een diëtist om het glutenvrije dieet met u te bespreken. Dit betekent dat u alle producten waarin tarwe, rogge, haver, gerst of spelt is verwerkt, moet laten staan. Dus gewoon brood is uit den boze, maar ook andere voedingsmiddelen waarin deze graansoorten zijn verwerkt zoals gebak, koekjes, paneermeel, muesli, macaroni, spaghetti en dergelijke. Ook voedingsmiddelen waarin gluten als bindmiddel wordt gebruikt zoals leverworst, vruchtenyoghurt, rookworst, puddingpoeder, kant en klare sausjes en kauwgom mogen niet worden gebruikt. Zelfs de kleinste hoeveelheid moet absoluut worden vermeden. De diëtist zal u een lijst meegeven met voedingsmiddelen die u wel kunt gebruiken.
Vaak wordt na een half jaar glutenvrij dieet opnieuw een biopsie gedaan om te zien of de darm weer gezond is.

Wat kunt u zelf doen?
Dieet houden, uw leven lang. Niets meer en niets minder. Want zodra u de ziekmakende gluten uit uw voeding schrapt, zult u zich snel beter voelen. Doet u dit niet dan zult u zich niet alleen minder prettig voelen, maar dan bestaat ook de kans dat er op lange termijn complicaties optreden zoals: botontkalking, onvruchtbaarheid en meer risico op (bepaalde vormen van) maag- of darmkanker.
Gelukkig zijn er veel alternatieve voedingsmiddelen te koop zonder gluten, zoals rijst, maïs, boekweit en soja. Reformzaken en speciale bakkers verkopen glutenvrij brood. Meel, koekjes en andere producten zonder gluten zijn tegenwoordig ook te koop in grote, goed gesorteerde supermarkten. Glutenvrije producten zijn herkenbaar aan het internationaal bekende symbool van de doorgestreepte aar.
Eten klaarmaken wordt wat ingewikkelder, zeker als u ook kookt voor gezinsleden die geen dieet volgen. Aangezien de kleinste broodkruimel of een piepklein beetje paneermeel al hevige reacties kan geven, is het zaak aparte pannen te gebruiken. Dat geldt met name voor frituur- en bakpannen. U kunt namelijk geen patat bakken in olie waar eerder een kroketje in heeft liggen sudderen. Spoortjes paneermeel zijn dan ongetwijfeld in de olie achtergebleven en die kunnen u weer ziek maken. Hetzelfde geldt voor messen, borden en ander keukengerei. Dit zal wat organisatie vragen, maar na verloop van tijd weet u niet beter. Als u ergens mee zit, aarzel dan niet uw huisarts of diëtist om raad te vragen. Ook kunt u veel informatie krijgen bij ondervermelde organisaties.

Het is verstandig om mensen in uw omgeving te vertellen dat u coeliakie hebt en daarom een streng dieet moet volgen. Hiermee voorkomt u dat u tijdens een verjaardagsfeestje of ander samenzijn, eten aangeboden krijgt dat u niet verdraagt. Neem bij dit soort gelegenheden altijd wat dingen mee die u wel kunt eten, zoals bijvoorbeeld glutenvrije crackertjes.
Heeft uw kind coeliakie, bespreek dit dan met de leerkracht. Geef deze een lijst met ‘verboden’ en ‘veilige’ producten. Zorg dat er een trommeltje met ‘veilig’ snoep op school is, voor het geval een jarig kind iets uitdeelt dat uw kind niet mag hebben.
Meer informatie over glutenvrije producten kunt u aanvragen bij de Stichting Voedingscentrum Nederland en de Nederlandse Coeliakie Vereniging (adressen achterin). Deze organisaties publiceren regelmatig nieuws op het gebied van glutenvrije producten. Ook kunt u bij het Voedingscentrum het boekje bestellen waarin informatie is verzameld over glutenvrije producten van diverse leveranciers en producenten. De Nederlandse Coeliakie Vereniging heeft bovendien veel tips voor het omgaan met coeliakie en verzorgt cursussen bijvoorbeeld over broodbakken.

Hoe verder?

U weet nu waar uw klachten vandaan komen en wat er aan te doen is. U zult een glutenvrij dieet moeten volgen, uw leven lang. In het begin lijkt het misschien ingewikkeld en ziet u er vreselijk tegenop, maar de duizenden coeliakiepatiënten die u voorgingen, zeggen dat het went en dat er met dit glutenvrije dieet goed te leven is. Natuurlijk zijn er minpunten: u kunt niet zomaar eten waar u trek in hebt, maar u moet uw voedingsmiddelen met zorg uitkiezen en bereiden. Als u dit consequent doet, zal uw darm zich binnen korte tijd herstellen en zult u zich weer gezond en fit gaan voelen. U kunt dan weer volop van het leven genieten en dat is natuurlijk geweldig!

Bron: Maag Lever Darm Stichting