Chronische darmontsteking

Wat is een chronische darmontsteking?
Een chronische darmontsteking is een ziekte die lange tijd, vaak levenslang, klachten veroorzaakt. De ernst ervan verschilt van mens tot mens en het verloop is niet te voorspellen. De een heeft bijvoorbeeld continue hevige klachten, terwijl een ander er slechts zo nu en dan een beetje last van heeft.
Goede en slechte periodes wisselen elkaar af. Sommige mensen hebben jarenlang geen klachten en dan opeens een hevige opleving ervan. Ook zijn er mensen die één of twee keer klachten hebben en daarna nooit meer. Kortom, een chronische darmontsteking heeft vaak een grillig verloop. 

De verzamelnaam die tegenwoordig vaak voor chronische darmontstekingen wordt gebruikt is IBD (Inflammatory Bowel Diseases). Wanneer we over IBD spreken bedoelen we de twee meest voorkomende chronische darmontstekingen, namelijk de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa . Bij beide ziektes is een deel van de darmen ontstoken en de klachten lijken dan ook veel op elkaar. Er zijn echter ook verschillen, niet altijd even duidelijk zijn. Een van de grote verschillen is dat de ziekte van Crohn in het hele spijsverteringskanaal kan voorkomen, terwijl Colitis ulcerosa zich per definitie beperkt tot de dikke darm. De ziekte van Crohn openbaart zich veelal tussen 15 en 30 jaar. Colitis ulcerosa ontstaat vaker bij jonge volwassenen en mensen van middelbare leeftijd. 

De ziekte van Crohn
De ziekte van Crohn kan in het hele spijsverteringskanaal optreden, dat wil zeggen van mond tot anus. In de meeste gevallen is echter het laatste deel van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm aangetast. Bij Crohn ontstaan kleine ontstoken plekjes in de darmwand, zweren genoemd, die soms dieper worden of zich uitbreiden naar andere plaatsen. Gezonde en zieke stukken darm wisselen elkaar af. Zweren kunnen lange tijd blijven bestaan en vaak plotseling klachten veroorzaken. Ze kunnen echter ook spontaan genezen. Helaas blijft er na genezing altijd littekenweefsel over, dat de darmwand dikker maakt en de doorgang vernauwt. De doorvoer van de darminhoud kan zo gehinderd worden en buikpijn veroorzaken.
Als de klachten ernstig zijn of al lange tijd bestaan, kan de darmfunctie achteruit gaan. Voedingsstoffen worden dan niet meer goed opgenomen, metals gevolg vermagering en gebrek aan vitaminen en mineralen. Ook kunnen bloedingen optreden, waardoor bloedarmoede ontstaat. Geleidelijk komt de patiënt dan in een slechtere conditie omdat ook de eetlust afneemt. Soms groeien de zweren door de darmwand heen en kunnen een verbinding maken naar de huid of andere organen, bijvoorbeeld de blaas. Op deze manier ontstaan abnormale verbindingen tussen de zieke darm en andere organen of de huid. Deze verbindingen noemen we pijpzweren of fistels.

Bij de ziekte van Crohn kunnen ook klachten buiten het spijsverteringskanaal optreden. Voorbeelden zijn oog- en huidaandoeningen, galstenen en gewrichtspijn. Vooral pijnlijke zwellingen van knieën, polsen, ellebogen en enkels komen voor.

Colitis ulcerosa
Colitis ulcerosa is net als de ziekte van Crohn een chronische darmontsteking, maar deze ziekte beperkt zich in principe tot de dikke darm. Dit wordt ook al aangegeven in de naam: colon betekent dikke darm en -itis betekent ontsteking. De ontsteking begint meestal in de endeldarm, het onderste deel van de dikke darm en kan zich later uitbreiden over de hele dikke darm. Bij het grootste deel van de patiënten is vooral het linkerdeel (het gedeelte boven de endeldarm) van de dikke darm aangetast. De ontstoken plekken vloeien samen; er zitten geen gezonde delen tussen zoals bij Crohn. Ook bij colitis ulcerosa ontstaan zweren (ook wel ulcera genoemd) in de darmwand, maar het verschil met Crohn is, dat ze meer aan de oppervlakte blijven en niet door de darmwand heen groeien. Fistels en vernauwingen komen vrijwel niet voor.
Colitis ulcerosa kan heel geleidelijk beginnen, maar ook plotseling. Net als bij Crohn verschilt de ziekte van mens tot mens. De een heeft vaker en ernstiger klachten dan een ander. Soms blijven de klachten spontaan weg om opeens weer in alle hevigheid op te laaien. De meest voorkomende klachten bij colitis ulcerosa zijn buikpijn en diarree, vaak met slijm en bloed. Bloedverlies kan weer aanleiding geven tot bloedarmoede.

Verschillen tussen de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa:

Ziekte van Crohn:

  • Kan overal in het spijsverteringskanaal optreden maar komt vooral voor op de grens van de dunne en de dikke darm
  • De zweren zijn dieper en er kunnen zich pijpzweren vormen (fistels)
  • In de darmen kunnen vernauwingen ontstaan.
  • Gezonde en ontstoken plekken wisselen elkaar af.

Colitis ulcerosa:

  • Komt alleen voor in de endeldarm en de dikke darm
  • De zweren zijn oppervlakkig en groeien niet door de darmwand heen.
  • Er treden vrijwel nooit vernauwingen op.
  • De ontstekingshaard breidt zich aaneengesloten uit tot een groot ontstoken gebied.
  • Vrijwel nooit pijpzweren (fistels)

Wat zijn de klachten?

Naast een aantal symptomen die geregeld bij beide ziektes voorkomen, zoals buikpijn, diarree en vermoeidheid hebben Crohn en colitis ulcerosa ook verschillende symptomen. Hieronder de klachten op een rijtje:

Klachten die veel voorkomen bij de ziekte van Crohn:

  • verminderde eetlust en vermagering. De ontstoken darm neemt geen of weinig voedingsstoffen op. Hierdoor kunnen tekorten aan belangrijke voedingsstoffen ontstaan.
  • bloedarmoede door bloedverlies en verminderde opname van ijzer
  • (ernstige) vermoeidheid
  • dunne ontlasting of diarree, soms met bloed
  • achterblijvende groei bij kinderen
  • soms koorts
  • wondjes, fistels en abcessen, vaak rond de anus
  • vernauwingen in de darm (stenoses). Vernauwingen kunnen ontstaan door hevige ontstekingsreacties en door de vorming van littekenweefsel. Op den duur kan een darmafsluiting (ileus) ontstaan, waarvoor opname en behandeling in het ziekenhuis noodzakelijk is. 

 Daarnaast kan de ziekte van Crohn andere klachten geven, die niet direct in verband staan met de darm, zoals;

  • pijnlijke, gezwollen gewrichten
  • pijnlijke, ontstoken ogen
  • pijnlijke, blauwrode bultjes op de huid (erythema nodosum), meestal van de onderbenen.
  • kleine zweertjes (aften) in de mond
  • galstenen

Klachten die veel voorkomen bij colitis ulcerosa:

  • buikpijn, soms met hevige buikkrampen
  • diarree, vaak met bloed
  • het niet kunnen ophouden van de ontlasting
  • koorts
  • verminderde eetlust en soms vermagering
  • uitputting
  • opgezette buik

Ook bij colitis ulcerosa kunnen buiten de darm klachten ontstaan. Dit komt echter zelden voor:

  • ontstoken ogen, huid, gewrichten en lever

Wat zijn de oorzaken?
De oorzaak van beide darmziektes is nog onbekend. Wel is duidelijk dat zowel erfelijke als omgevingsfactoren een rol spelen. Verder zijn er vermoedens dat een ontregeling van het eigen afweersysteem een rol speelt.

Afweersysteem:
Normaal gesproken verdedigt het afweersysteem het lichaam tegen schadelijke indringers, zoals bacteriën en virussen. Bij deze chronische darmontstekingen is het afweersysteem in de war en valt als het ware het eigen lichaam aan; metals gevolg ontstekingen in de dunne en/of dikke darm.

Erfelijkheid:
Erfelijkheid speelt een rol: 5% tot 10% van de familieleden van iemand met een chronische darmontsteking heeft de ziekte ook. Bij mensen zonder chronische darmziekte is dat percentage lager.

Bacteriën:
Mogelijk spelen bepaalde bacteriën een rol.

Stress:
Dat stress alleen een chronische darmontsteking kan veroorzaken, lijkt niet waarschijnlijk, maar het is wel een factor die van invloed is op de ernst van de klachten. Stress veroorzaakt immers vaak klachten aan het maagdarmkanaal. Wetenschappelijk onderzoek heeft de invloed van stress op deze ziekten inderdaad aangetoond. Mensen met weinig stress hebben over het algemeen minder klachten en het verloop van de ziekte is gunstiger.

Roken:
Roken schaadt de gezondheid. Roken is een risicofactor voor het krijgen van Crohn en heeft bovendien een negatief effect op het verloop van de ziekte. Bij mensen die stoppen met roken nemen de ziekte-aanvallen met maar liefst 40% af! Ook is bekend dat mensen met Crohn die roken zich minder goed voelen en vaker geopereerd moeten worden.
Bij colitis ulcerosa liggen de zaken anders. Hoe het kan weet men niet, maar roken schijnt bij deze ziekte juist een beschermend effect te hebben tegen ziekte-aanvallen. Na het stoppen met roken is de kans op het ontstaan van colitis ulcerosa iets verhoogd.

Behandeling

Medicijnen:
Er zijn helaas nog geen medicijnen die de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa kunnen genezen. Wel zijn er middelen waarmee de klachten in toom kunnen worden gehouden. Deze medicijnen remmen enerzijds de ontstekingen die er al zijn en daarnaast gaan ze nieuwe ontstekingen tegen. Ook worden vaak middelen voorgeschreven om bloedarmoede en diarree tegen te gaan. Geneesmiddelen moeten meestal langere tijd worden ingenomen. Omdat niet alle medicijnen bij iedereen direct helpen, kan het soms enige tijd duren voor u een middel krijgt dat daadwerkelijk helpt. Naast een gunstige werking hebben medicijnen vaak ook minder plezierige bijwerkingen. Niet iedereen heeft hier evenveel last van. De keuze van een medicijn is afhankelijk van de soort en de ernst van de ziekte en de plaats waar de ontstekingen optreden. Er zijn medicijnen die voornamelijk in de dunne darm werkzaam zijn, andere juist in de dikke darm. Daarnaast zijn er middelen die in het hele lichaam werken en andere die op een bepaalde plaats in het lichaam hun werk doen. Naast controle naar het verloop van de ziekte wordt bij gebruik van bepaalde medicijnen bloed afgenomen om eventuele bijwerkingen op te sporen.
De meeste medicijnen moet u gewoon via de mond innemen. Andere toedieningsvormen zijn: via de anus met een zetpil of een klysma of via een bloedvat per infuus.

De belangrijkste medicijnen zijn:

Ontstekingsremmers; deze remmen ontstekingen in de darmen

  • 5-ASA preparaten (o.a. Salazopyrine®, Asacol®, Pentasa®, Dipentum®, Salofalk®)

Krachtige ontstekingsremmers ; (corticosteroïden) deze worden zo kort mogelijk gegeven bij hevige acute aanvallen. Voorbeelden hiervan zijn:

  • Prednison. Dit middel heeft helaas veel bijwerkingen zoals oedeem, een volle-maans-gezicht, acne en  botontkalking.
  • Budesonide (o.a. Entocort® en Budenofalk®). Dit is een nieuwere ontstekingsremmer, die plaatselijker werkt en minder bijwerkingen heeft.

Afweeronderdrukkende medicijnen (immunosuppressiva):

  • Azathioprine (o.a. Imuran®) wordt vooral gegeven om de duur van het gebruik van prednison te  
       verminderen.
  • Methotrexaat (o.a. Ledertrexate®) wordt vaak gegeven in combinatie met een ontstekingsremmer.
  • Infliximab (o.a. Remicade®). Dit middel wordt momenteel gegeven als alle andere medicijnen niet of 
      onvoldoende helpen. Het wordt alleen per infuus toegediend in het ziekenhuis.

Overige medicijnen

In sommige gevallen, afhankelijk van de klachten, worden nog andere medicijnen gegeven zoals

Overige medicijnen

In sommige gevallen, afhankelijk van de klachten, worden nog andere medicijnen gegeven zoals

  • Antibiotica, anti-diarree middelen en vitamine-preparaten
Operatie

Soms is een darmoperatie nodig. Bijvoorbeeld als de medicijnen niet (meer) helpen of als er sprake is van een vernauwing of afsluiting.

Bij colitis ulcerosa wordt in de meeste gevallen de hele dikke darm inclusief endeldarm verwijderd. Soms moet een (tijdelijk) stoma (kunstmatige uitgang voor de ontlasting) worden aangelegd, maar indien mogelijk blijft een heel klein stukje endeldarm ‘staan’ waar de dunne darm aan vastgemaakt wordt. Bij deze operatie wordt dan een zogenaamde ‘pouch’ aangelegd. Dit is een zakje gemaakt van weefsel van de dunne darm waarin de ontlasting tijdelijk kan worden opgevangen en op die manier de functie overneemt van de endeldarm. Hierdoor voorkomt men dat de ontlasting meteen het lichaam uitstroomt. De ontlasting is wel veel dunner, waardoor u vaker op een dag naar het toilet moet.
Een nieuwe operatietechniek die sinds kort wordt toegepast is de zogenaamde INRA (Ileo Neo Rectale Anastomose) techniek. Bij deze operatie wordt de dikke darm verwijderd. De dunne darm wordt daarna aan de endeldarm vastgehecht, waarbij tevens het zieke slijmvlies van de endeldarm vervangen wordt door gezond slijmvlies van de dunne darm.

Bij de ziekte van Crohn wordt meestal alleen het laatste stuk van de dunne darm en het eerste deel van de dikke darm verwijderd. De darmuiteinden worden vervolgens weer aan elkaar gehecht. Bij zeer ernstige klachten moet vaker operatief ingegrepen worden waarbij telkens een zo klein mogelijk deel van de darm wordt verwijderd.

Zowel bij Crohn als bij colitis is het soms nodig om tijdelijk of blijvend een kunstmatige darmuitgang aan te leggen: een stoma. Voor veel mensen is dit psychisch moeilijk aanvaardbaar. Lichamelijk knapt men meestal snel op als alle ontstekingshaarden zijn verwijderd.

Wat kunt u zelf doen?
U bewijst uzelf een dienst door zo gezond mogelijk te leven. Dit houdt in:

  • Niet roken! Zeker als u Crohn hebt; maar ook bij colitis ulcerosa, waarbij roken juist iets gunstiger lijkt. Immers, voor uw algehele gezondheid is het verstandiger niet te roken.
  • Eet gezond, gevarieerd en regelmatig. Denk niet: ik houd toch niets binnen, dus eet ik maar niet. Juist  
    omdat u diarree hebt, is het nodig om regelmatig en voldoende te eten en te drinken. Op die manier kunt u tekorten aan voedingsstoffen en vocht zoveel mogelijk voorkómen. Als u weinig eetlust hebt, eet dan regelmatig kleinere maaltijden.
  • Drink tenminste 1 tot 2 liter per dag. Bij ernstige diarree, om uitdroging te voorkomen, nog meer.
  • Neem voldoende rust.
  • Probeer spanningen en stressvolle situaties te vermijden. Stress heeft immers een negatief effect op uw ziekte, dus leer ermee omgaan. Yoga en ontspanningsoefeningen kunnen hierbij helpen.
  • Probeer regelmatig te bewegen. Lichaamsbeweging heeft een positieve uitwerking op de gezondheid; ook op die van uw darmen.

Een speciaal dieet is in de meeste gevallen niet nodig. Als u echter veel gewicht hebt verloren, of in periodes dat de ziekte hevig opspeelt, kunt u het advies inwinnen van een diëtist. Zij/hij kan beoordelen of uw voeding voldoende voedingstoffen bevat en een voedingsadvies geven dat afgestemd is op uw eigen situatie.

In sommige situaties zal de arts adviseren om tijdelijk sondevoeding te gebruiken. Dit is voeding die via een slangetje door de neus rechtstreeks in de maag of dunne darm terecht komt.

Hoe verder?

Leven met een chronische darmontsteking is niet altijd makkelijk. Zeker als u net ziek bent, zal het best moeite kosten om ermee om te gaan. Niet alleen met klachten zoals pijn en diarree maar ook met gevoelens van woede en teleurstelling over uw lichaam dat u ‘in de steek’ laat. Dit is een heel natuurlijk proces dat ieder mens met een ernstige chronische ziekte doormaakt. Maar het leven gaat door, ook het uwe. Gelukkig wel. Mensen met een chronische darmziekte kunnen dan ook heel oud worden. Mits u goed voor uzelf zorgt en niet te lang blijft doorsukkelen als u voelt dat het mis gaat. Ga tijdig naar uw arts, want ontstekingen kunnen gemakkelijker de kop in worden gedrukt als ze net opspelen. Dat kan u veel narigheid besparen.

Bron: Maag Lever Darm Stichting